دستگاه اکسیژن ساز چیست؟

وقتی فردی به‌دلیل بیماری‌های ریوی، قلبی یا به علت قرار گرفتن در ارتفاعات، توان دریافت اکسیژن کافی از هوای محیط را ندارد، پزشکان ممکن است دستگاه اکسیژن‌ساز را برایش تجویز کنند. اما دستگاه اکسیژن ساز چیست؟ این دستگاه، هوای اتاق را که حدود ۲۰‌درصد آن اکسیژن است، می‌گیرد و پس‌از فیلتر کردن نیتروژن، اکسیژنی با غلظت ۹۰ تا۹۵‌ درصد تولید می‌کند. استفاده از اکسیژن‌ساز موجب می‌شود بیماران بتوانند راحت‌تر نفس بکشند، سطح اکسیژن خون بهبود و کیفیت زندگی افزایش یابد. در ادامه خواهید دید که دستگاه اکسیژن ساز چیست، چگونه کار می‌کند، انواع آن کدام‌اند و چه نکات ایمنی باید رعایت شود.

دستگاه اکسیژن ساز چیست و چگونه کار می‌کند؟

دستگاه اکسیژن‌ساز وسیله‌ای پزشکی است که هوای محیط را می‌گیرد، نیتروژن آن را جدا می‌کند و اکسیژن غلیظ‌شده برای تنفس بیمار فراهم می‌کند. هوای معمولی شامل حدود ۷۹‌ درصد نیتروژن و ۲۱‌ درصد اکسیژن است. اکسیژن‌ساز ابتدا هوای اتاق را از طریق فیلتر اولیه می‌مکد و آن را با یک کمپرسور فشرده می‌کند. سپس این هوای فشرده وارد ستون‌های حاوی مواد جاذب (معمولاً زئولیت) می‌شود؛ مولکول‌های نیتروژن که بزرگ‌تر هستند در این فیلترها به دام می‌افتند؛ اما مولکول‌های اکسیژن عبور کرده و در مخزن ذخیره جمع می‌شوند. در نهایت اکسیژن از طریق خروجی و به وسیله لوله بینی یا ماسک به بیمار منتقل می‌شود.

برخلاف کپسول اکسیژن که باید پُر یا تعویض شود، اکسیژن‌ساز تا زمانی که انرژی (برق یا باتری) داشته باشد می‌تواند اکسیژن تولید کند و به‌همین‌دلیل برای استفاده طولانی‌مدت در منزل مناسب است.

اجزای اصلی و مکانیسم عملکرد اکسیژن‌ساز

در جدول زیر خواهید دید که اجزای مهم و نحوه عملکرد دستگاه اکسیژن ساز چیست:

انواع دستگاه اکسیژن‌ساز

دستگاه‌های اکسیژن‌ساز به چهار دسته کلی تقسیم می‌شوند:

اکسیژن‌ساز خانگی

این دستگاه‌ها حجیم‌تر و سنگین‌تر هستند (وزن حدود ۱۰‌کیلوگرم) و با برق شهری کار می‌کنند. مدل‌های خانگی قادرند جریان پیوسته‌ای بین ۲ تا ۱۰ لیتر در دقیقه ارائه دهند و برای بیمارانی که نیاز دائمی به اکسیژن دارند مناسب‌اند. برخی مدل‌ها دارای باتری پشتیبان هستند تا در صورت قطعی برق کار کنند. در مجموعه پارسان مد ( Parsanmed.com ) امکان اجاره ماسک اکسیژن و سایر ملزومات برای استفاده راحت از این دستگاه‌ها فراهم است.

اکسیژن‌ساز پرتابل (قابل‌حمل)

اکسیژن‌سازهای پرتابل کوچک‌تر و سبک‌تر هستند (اغلب ۲ تا ۵ کیلوگرم) و به‌وسیله باتری قابل شارژ یا برق خودرو کار می‌کنند. این مدل‌ها معمولاً اکسیژن را به‌صورت پالسی (در زمان دم) ارائه می‌کنند و برای سفر و فعالیت‌های خارج از منزل مناسب‌اند. باید توجه داشت که ظرفیت تولید اکسیژن آن‌ها کمتر از مدل‌های خانگی است.

اکسیژن‌ساز بیمارستانی

در بیمارستان‌ها از اکسیژن‌سازهای بزرگ با ظرفیت بالای ۱۰ لیتر در دقیقه استفاده می‌شود. این دستگاه‌ها معمولاً دارای چند خروجی هستند و می‌توانند چند بیمار را همزمان تغذیه کنند. طراحی آن‌ها مقاوم و مجهز به سیستم‌های هشدار و پایش پیوسته است. فشار کاری و دقت بالای این مدل‌ها باعث شده گزینه‌ای قابل‌اعتماد برای بخش‌های ICU باشند.

اکسیژن‌ساز صنعتی

اکسیژن صنعتی در کارخانه‌ها برای فرایندهایی مانند تولید فولاد و تصفیه شیمیایی استفاده می‌شود. مطابق با دستورالعمل‌های WHO، اکسیژن پزشکی باید حداقل ۹۹٫۵‌درصد خلوص داشته باشد (در روش هوا-مایع) یا در روش PSA خلوص اکسیژن ساز باید ۹۳±۳‌ درصد باشد. اکسیژن‌سازهای صنعتی خلوص و استانداردهای متفاوتی دارند و ممکن است آلاینده‌ها یا روغن‌های کمپرسور به آن وارد شود؛ بنابراین استفاده از اکسیژن صنعتی به‌جای اکسیژن پزشکی ممنوع و خطرناک است.

نحوه استفاده صحیح و نکات ایمنی در کار با اکسیژن‌ساز

مهم‌ترین نکات برای استفاده ایمن و صحیح از دستگاه اکسیژن ساز چیست؟

• آموزش و تجویز پزشک: استفاده از اکسیژن‌ساز باید با تجویز پزشک باشد؛ پزشک میزان جریان و مدت استفاده را تعیین می‌کند. همچنین در پارسان‌مد کارشناسان هنگام اجاره دستگاه، آموزش کامل ارائه می‌دهند.
• دور از منابع حرارت و مواد اشتعال‌زا: اکسیژن اشتعال را تسریع می‌کند؛ بنابراین دستگاه باید حداقل ۳ متر از سیگار، اجاق گاز، شمع، بخاری یا مواد نفتی فاصله داشته باشد.
• تهویه مناسب: دستگاه را در محیط باز و روی سطح صاف قرار بدهید. مسدود کردن دریچه‌ها می‌تواند عملکرد دستگاه را مختل کند و گرم‌شدن بیش از حد باعث خرابی می‌شود.
• نظافت فیلترها و لوازم: فیلترها را طبق دستور هر ماه بشویید یا تعویض کنید. شست‌وشوی لوله‌ها و ماسک‌ها با آب و صابون هفته‌ای یک‌بار توصیه می‌شود.
• استفاده از مرطوب‌کننده: اگر خشکی بینی دارید، مخزن رطوبت‌ساز دستگاه را با آب مقطر پر کنید تا هوا مرطوب‌تر شود.
• چک‌کردن عملکرد: با پالس‌اکسی‌متر سطح اکسیژن خون را کنترل کنید. دستگاه‌های مدرن به هنگام کاهش خلوص اکسیژن یا اختلال، آلارم می‌دهند؛ در این‌صورت با پشتیبانی تماس بگیرید.

تفاوت دستگاه اکسیژن‌ساز با کپسول اکسیژن و نکات نگهداری

اما تفاوت کپسول اکسیژن با دستگاه اکسیژن ساز چیست؟ اکسیژن‌ساز و کپسول هر دو برای رفع مشکل کمبود اکسیژن در بدن به کار می‌روند؛ اما تفاوت‌های مهمی دارند.

اکسیژن‌ساز از هوای محیط اکسیژن تولید می‌کند؛ بنابراین در صورت وجود برق، منبع نامحدودی از اکسیژن فراهم است. در مقابل، کپسول اکسیژن مخزن فلزی پر از اکسیژن فشرده یا مایع است که پس‌از خالی شدن باید مجدداً پُر شود؛ این حمل‌ونقل و تعویض به‌ویژه برای سالمندان دشوار است. همچنین کپسول‌ها سنگین‌تر و نیازمند رعایت فشار و نگهداری مناسب هستند؛ درحالی‌که اکسیژن‌ساز تنها نیاز به تمیزکاری منظم و بررسی فیلترها دارد.

از نظر هزینه، با توجه به هزینه‌های حمل و پر کردن، استفاده طولانی‌مدت از اکسیژن‌ساز مقرون به‌صرفه‌تر است. با این‌حال، اکسیژن‌ساز برای کار به برق یا باتری نیاز دارد و باید برنامه‌ای برای قطع برق داشته باشید. طبق گفته pmc.ncbi.nlm.nih.gov:

The significant disadvantage of oxygen concentrators is the need for electrical power to function. It is necessary to prepare for unscheduled power outages by setting up a backup power generator at home. Patients using stationary oxygen concentrators need to consider changing filters weekly, regular servicing and the warm-up period of the machine, as well as noise and vibration from the older models of device.

مهم‌ترین عیب دستگاه‌های اکسیژن‌ساز این است که برای کارکردن به برق نیاز دارند. بنابراین باید برای قطع برق‌های ناگهانی آماده بود و در منزل یک منبع برق پشتیبان (مثل ژنراتور) در نظر گرفت. بیمارانی که از مدل‌های ثابت اکسیژن‌ساز استفاده می‌کنند، لازم است فیلتر دستگاه را هر هفته تعویض کنند، سرویس دوره‌ای انجام دهند و به زمان گرم شدن اولیه دستگاه، همچنین صدا و لرزش مدل‌های قدیمی‌تر توجه داشته باشند.

مجموعه پارسان‌مد برای سهولت بیماران، خدمات اجاره اکسیژن‌ساز و کپسول اکسیژن را با تجهیزات جانبی ارائه می‌دهد؛ تمام دستگاه‌ها قبل‌از تحویل تست و ضدعفونی می‌شوند و تیم متخصصی به‌صورت ۲۴ ساعته از بیماران پشتیبانی می‌کند.

سخن پایانی

بررسی کردیم که دستگاه اکسیژن ساز چیست و انواع مختلف آن برای مصارف خانگی، پرتابل، بیمارستانی و صنعتی کدام‌اند. اگر شما یا عزیزانتان نیاز به اکسیژن‌تراپی دارید، مشاوره رایگان و اجاره دستگاه اکسیژن‌ساز از پارسان‌مد می‌تواند انتخابی مطمئن و اقتصادی برایتان باشد.