درس را بلد است، اما سر کلاس حواسش جای دیگری است
وقتی معلم این جمله را می‌گوید، معمولاً نگرانی والدین از همان‌جا شروع می‌شود. در خانه هم نشانه‌هایی دیده‌اند: مشقی که تمام‌کردنش تا شب طول می‌کشد، وسایلی که مرتب گم می‌شوند یا سؤالی که کودک نصفه می‌خواند و عجولانه جواب می‌دهد. حالا سؤال این است که این رفتارها چقدر جدی‌اند و برای پیگیری باید به چه کسی مراجعه کرد؟
پیش از هر تصمیمی، بهتر است منظورمان از «تمرکز ندارد» را روشن کنیم. کودکی که توضیح درس را دنبال نمی‌کند، کودکی که شروع تکلیف برایش دشوار است و کودکی که فقط هنگام خواندن و نوشتن بی‌قرار می‌شود، ممکن است به بررسی‌های متفاوتی نیاز داشته باشند.
از معلم مثال بخواهید
در گفت‌وگو با معلم، به شنیدن «بی‌دقت است» یا «حواسش پرت می‌شود» بسنده نکنید. بپرسید این اتفاق دقیقاً چه زمانی می‌افتد: موقع توضیح درس، هنگام نوشتن، در فعالیت گروهی یا در همه این موقعیت‌ها؟
برای نمونه، کودک دستور انجام یک تمرین را فراموش کند یا دستور را بفهمد و نتواند تمرین را انجام دهد، فرق دارد. این جزئیات در جلسه ارزیابی به متخصص کمک می‌کنند مشکل را دقیق‌تر تشخیص دهد.
چند سؤال ساده می‌تواند گفت‌وگو را مفیدتر کند:
- این رفتار از چه زمانی دیده شده است؟
- در کدام درس‌ها بیشتر اتفاق می‌افتد؟
- کودک تکلیف را شروع نمی‌کند یا در میانه کار رهایش می‌کند؟
- وقتی معلم جداگانه توضیح می‌دهد، عملکردش تغییر می‌کند؟
- این مشکل چه اثری بر یادگیری و ارتباط او با همکلاسی‌ها گذاشته است؟
دفتر مشق، برگه امتحان و نمونه تکالیف ناتمام را هم نگه دارید. گاهی همین برگه‌ها مسئله را بهتر از یک توضیح طولانی نشان می‌دهند.
آیا حواس‌پرتی یعنی بیش‌فعالی؟
حواس‌پرتی به‌تنهایی برای تشخیص اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی یا ADHD کافی نیست. مشکلات خواب، اضطراب و بعضی اختلالات یادگیری نیز می‌توانند نشانه‌هایی شبیه آن ایجاد کنند. تشخیص به بررسی چندمرحله‌ای نیاز دارد و با یک تست کوتاه مشخص نمی‌شود. اطلاعات والدین و معلم درباره رفتار کودک در محیط‌های مختلف، بخشی از این بررسی است.
بنابراین، اگر معلم از کم‌توجهی کودک صحبت کرده، بهتر است فعلاً آن را یک مشاهده بدانید. مشاهده‌ای که ارزش پیگیری دارد، اما هنوز دلیل آن مشخص نیست.
در خانه به‌جای اینکه مرتب از کودک بپرسید «چرا حواست نیست؟»، شرایط را ثبت کنید. چه کاری برایش سخت است؟ کجا نیاز به یادآوری دارد؟ چه زمانی همکاری بیشتری می‌کند؟ پاسخ این سؤال‌ها از مقایسه او با خواهر، برادر یا همکلاسی‌اش مفیدتر است.
برای پیگیری به چه کسی مراجعه کنیم؟
اگر مشکل تکرار می‌شود و روی درس یا زندگی روزمره کودک اثر گذاشته، گفت‌وگو با پزشک کودکان نقطه شروع مناسبی است. با توجه به نتیجه بررسی، ممکن است ارزیابی توسط روان‌پزشک کودک یا روان‌شناس دارای صلاحیت پیشنهاد شود. بررسی شنوایی و بینایی نیز می‌تواند بخشی از مسیر ارزیابی باشد.
برای جلسه اول، لازم نیست فهرستی از اصطلاحات تخصصی آماده کنید. چند مثال روشن همراه داشته باشید: «برای انجام سه خط مشق، بارها از جایش بلند می‌شود» یا «در امتحان، بعضی سؤال‌ها را بدون خواندن جا می‌اندازد». زمان شروع مشکل، وضعیت خواب و گزارش مدرسه را هم مطرح کنید.
پیدا کردن مسیر درست برای پیگیری مشکلات تمرکز کودک، با انتخاب یک مرکز توانبخشی مناسب و آگاهی از خدمات تخصصی آن آغاز می‌شود. والدین می‌توانند در وب‌سایت کلینیک توانبخشی تهران با خدمات این مجموعه در حوزه توانبخشی کودکان آشنا شوند و اطلاعات لازم را برای انتخاب روش‌های متناسب با نیازهای فرزندشان به دست آورند. مهم است که خدمات انتخاب‌شده بر اساس ارزیابی تخصصی و شرایط هر کودک تعیین شوند تا روند پیگیری هدفمندتر و مؤثرتر پیش برود.
تا زمان ارزیابی، تکلیف خانه را چطور پیش ببریم؟
ساعت مشق برای بعضی خانواده‌ها به پرتنش‌ترین بخش روز تبدیل می‌شود. والد مرتب تذکر می‌دهد، کودک خسته‌تر می‌شود و کاری که قرار بود تمام شود، همچنان روی میز می‌ماند.
برای شروع، دستورها را کوتاه و روشن بیان کنید. به‌جای «بنشین همه مشق‌هایت را بنویس و وسایلت را هم جمع کن»، یک قدم مشخص تعیین کنید: «اول این قسمت را انجام بده، بعد با هم بررسی می‌کنیم.»
تقسیم کار به بخش‌های کوچک‌تر، کم‌کردن عوامل مزاحم، فرصت استراحت و بازخورد مثبت از جمله حمایت‌هایی هستند که می‌توانند متناسب با نیاز کودک و با هماهنگی مدرسه تنظیم شوند. در کودکان دارای ADHD، همکاری خانواده، معلم و متخصص بخش مهمی از حمایت آموزشی است.
تشویق هم بهتر است به رفتار مشخص مربوط باشد. «امروز خودت دفترت را آماده کردی» برای کودک روشن‌تر از «اگر بچه خوبی باشی جایزه می‌گیری» است. هدف‌های کوچک به شما کمک می‌کنند تغییر را ببینید و به کودک نشان می‌دهند دقیقاً چه انتظاری از او دارید.
کاردرمانی ذهنی چه جایگاهی در این مسیر دارد؟
پس از ارزیابی تخصصی، ممکن است برای برخی از نیازهای کودک خدمات توانبخشی پیشنهاد شود. اگر دشواری‌های کودک در انجام فعالیت‌های روزمره، دنبال‌کردن مراحل یک تکلیف یا سازمان‌دهی کارها نیازمند بررسی بیشتر باشد، آشنایی با خدمات کاردرمانی ذهنی کودکان می‌تواند به خانواده کمک کند تا درباره اهداف این مداخلات و تناسب آن‌ها با نیاز کودک اطلاعات بیشتری به دست آورد.
پیش از شروع جلسات، از درمانگر بخواهید هدف مداخله را با مثال توضیح دهد. عبارت «تقویت تمرکز» به‌تنهایی کافی نیست. خانواده باید بداند قرار است کدام دشواری در فعالیت‌های روزمره یا مدرسه پیگیری شود. برای مثال، اگر هدف بهترشدن عملکرد کودک هنگام تکلیف است، بپرسید پیشرفت چگونه سنجیده می‌شود و تمرین‌ها چه ارتباطی با فعالیت‌های مدرسه دارند. همچنین روشن کنید خانواده چه نقشی دارد و چه زمانی برنامه بازبینی خواهد شد.
در کنار مهارت‌های شناختی، وضعیت گفتار و ارتباط کودک نیز در صورت وجود نشانه‌های مرتبط اهمیت دارد. اگر کودک در درک دستورهای کلامی، بیان خواسته‌ها یا برقراری ارتباط با دیگران دشواری داشته باشد، ارزیابی نیاز او به گفتاردرمانی در کودکان می‌تواند به شناسایی بهتر نیازهای ارتباطی و انتخاب حمایت مناسب کمک کند.
نتیجه را در زندگی روزمره کودک دنبال کنید
در پیگیری مشکل تمرکز، فقط تعداد جلسات اهمیت ندارد. آنچه برای خانواده و مدرسه معنا دارد، تغییر در کارهای روزانه است: آیا کودک با یادآوری کمتری تکلیف را شروع می‌کند؟ آیا وسایلش را بهتر آماده می‌کند؟ آیا انجام مشق با تنش کمتری همراه شده است؟
از ابتدا چند هدف مشخص را با متخصص و معلم در میان بگذارید تا بتوانید درباره پیشرفت صحبت کنید. اگر تغییری دیده نمی‌شود، همین مشاهدات را برای بازبینی برنامه مطرح کنید.
وقتی کودک در کلاس تمرکز ندارد، اولین قدم می‌تواند بسیار ساده باشد: یک گفت‌وگوی دقیق با معلم، جمع‌کردن چند نمونه از دشواری‌های کودک و گرفتن وقت ارزیابی از فرد دارای صلاحیت. با این کار، نگرانی مبهم «حواسش نیست» به مسئله‌ای روشن‌تر تبدیل می‌شود، مسئله‌ای که می‌توان برای پیگیری آن تصمیم گرفت.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 3 در انتظار بررسی : 1 انتشار یافته : 2